Lustgarten

 

Skąd kartofel na pruskiej ziemi?
     I gdzie suszyły się królewskie gacie?
     Najpopularniejszy plener fotograficzny w Berlinie.

Lustgarten
Dzielnica: Mitte
Zwiedzanie: ogólnodostępny plac

[1]  [2]   powrót do spisu

     Ogród od zawsze
     Chociaż pierwsza wzmianka o tym miejscu pochodzi z 1471 roku, przypuszcza się, że również wcześniej miejsce to służyło jako ogród. Jednakże w czasach, gdy Berlin i Cölln dopiero kształtowały swoje miejskie oblicze, teren dzisiejszego Lustgarten znajdował się poza granicami miasta i był tylko piaszczystą wyspą na Szprewie. Rozpoczęcie budowy zamku w 1442 roku w pobliżu zadecydowało o przyszłym przeznaczeniu tego placu, który ze względu na swoje położenie stał się niemym świadkiem berlińskiej historii.
 

     Pod koniec XVI wieku, przy rozbudowie zamku, panujący kurfurst polecił by w części ogrodu założono warzywniak, zasadzono drzewa owocowe oraz zioła. Przypuszczalnie już wtedy w zielonych ogrodach urządzano dworskie przyjęcia.
     W przyszłości ogród wielokrotnie będzie przeżywał okresy swojej świetności jako doskonale zaplanowany park lub degradacji w czasie wojen i niepokojów społecznych. Jak wspomniane było na początku żadne inne miejsce nie odzwierciedlało tak dokładnie wspaniałych i burzliwych momentów w historii miasta.
     Pierwsza, niszcząca zawierucha przetoczyła się przez Berlin podczas Wojny Trzydzietoletniej (1618 - 1648) Z zamkowej zieleni nie pozostało prawie nic lub uległo zdziczeniu.
 

     Tym, który nadał temu miejscu prawdziwe znaczenie i nazwę! (w 1646) był wielki reformator, Fryderyk Wilhelm, zwany również Wielkim Elektorem lub Kurfurstem. Po czasie zniszczeń wojennych jedną z pierwszych rzeczy, jaką polecił się zająć był... widok z okna odbudowywanego zamku. Książę, który sporo czasu spędził w Holandii, kazał swojemu nadwornemu ogrodnikowi urządzić ogród na wzór holenderski - z tarasami, zielenią i statuami. Zasypano przy tej okazji stary kanał Szprewy, przekopano nowe rowy i utworzono parkowe stawy. Część ogrodu, ta najbliżej zamku wciąż służyła jako ogród kuchenny. Całości planów prawdopodobnie nie udało się zrealizować, a to dlatego, że książę rozpoczął budowę słynnych umocnień berlińskich i w miejscu, gdzie dziś przebiega ulica za Starym Muzeum pojawił się jeden z bastionów.
 

     Lustgarten uległ znacznym przeobrażeniom tym razem na styl francuski. Pojawiły się fontanny, kwietniki i nowe rzeźby. W międzyczasie kilkakrotnie wznoszono i burzono z różnych powodów (pożar, budowa umocnień) oranżerię. To tam w 1652 roku zasadzono po raz pierwszy kartofle! które sprowadzono z Holandii. Nowe warzywo szybko znalazło aprobatę w całej Brandenburgii.
     Kolejną oranżerię wzniósł w 1685 roku w stylu barokowym Johann Arnold Nering. Budynek miał kształt półowala i był doskonale wyeksponowany na promienie słoneczne, z oknami w kierunku południowym. Ponad 1000 gatunków kwitło tam przez cały rok, a niektórzy twierdzą że miejsce to dało początek przyszłemu Ogrodowi Botanicznemu w Berlinie-Dahlem.
     Lustgarten był otwarty dla mieszkańców Berlina i wkrótce stał się ulubionym miejscem spacerów i wypoczynku. Było to pierwsze tego typu miejsce w mieście, mimo, że właściwie należał do posiadłości książęcych.
 

 

Eeeee tam, reklama... Dowiedz się krok po kroku czym jest skuteczna motywacja i w jaki sposób możesz osiągnąć swoje cele!   Książkę możesz zamówić jako nagranie mp3, e-booka lub tradycyjne wydanie!   Jakie nawyki sprawiają, że ludzie odnoszą sukcesy i stają się bogatsi i jak "nabyć" te nawyki?
Od wielu tygodniu na pierwszym miejscu sprzedaży!

 

     Prawdziwego splendoru Lustgarten nabrał za panowania pierwszego króla w Prusach, Fryderyka I. Nie mogło być inaczej, przy jednoczesnej gruntownej przebudowie zamku, gdy wzorem dla władcy był francuski Wersal.
     Jednakże już kolejny panujący, Fryderyk Wilhelm I, ten "król żołnierzy", który wszędzie szukał oszczędności, uznał takie fanaberie za zbyteczne. Większość zieleni wycięto, a niektóre okazy oraz rzeźby przeniesiono do okolicznych zamków, między innymi do Charlottenburga. Pozostawiono oranżerię, którą zdegradowano do roli magazynu. Do altany wprowadziła się fabryka tapet a po niej giełda oraz pracownia rzeźbiarzy. Niewykończona biblioteka stała się teraz królewską pralnią i odtąd dworska bielizna powiewała na wietrze w pobliżu zamku... Plac służył teraz ćwiczeniom wojska, na którym odbywały się musztry i parady pod okiem króla, który podobno specjalnie na swój gabinet wybrał pokój z widokiem na Lustgarten
     Przez wiele następnych lat sytuacja na placu nie uległa znacznej zmianie. W połowie XVIII wieku zbudowano katedrę (w miejscu obecnej), jednakże już wkrótce kolejne przemarsze i biwaki wojsk w trakcie wojny siedmioletniej zniszczyły nawet posadzoną tam trawę.
 

     Wkroczenie na scenę, najsłynniejszego berlińskiego architekta, Karola Fryderyka Schinkla nadało temu miejscu nowy kształt. W północnej części zbudowano muzeum (dzisiaj Stare Muzeum), przebudowano katedrę, przebudowano most ponad Kupfergraben - tyle zmian naokoło, że i sam Lustgarten potrzebował gruntownej przemiany, mając być dopełnieniem całości.
     Zaproponowany projekt placu spotkał się z niezrozumieniem króla. Ostatecznie, zgodnie z jego życzeniem, przed północnym portalem zamku pozostawiono plac na defilady i uroczystości, a sam Lustgarten ograniczono do dzisiejszej wielkości. Tym samym przestał on należeć do zabudowań zamkowych.
     Pojawiła się za to centralna fontanna (1832), do której zastosowano nowoczesny system hydrauliczny, zachowany do dzisiaj.
     Jednakże tym co najbardziej przykuwało uwagę, była wielka granitowa szala, postawiona tuż przed muzeum. Okrzyknięto ją "cudem biedermeierowskiego świata". Wykuta z jednego kawałka kamienia, pojawiła się w listopadzie 1928 roku. Aż 7 lat trwało jej polerowanie, a król zapłacił za nią w sumie trzykrotnie więcej niż planował. Pierwotnie miała stanąć w muzeum, okazała się jednak zbyt wielka (7 metrów średnica).
 

     W 1871 roku na miejscu fontanny stanął pomnik Wilhelma Fryderyka III na koniu. Kilkanaście lat później rozpoczęła się budowa ulicy Cesarza Wilhelma (dzisiejsza Karl-Liebknecht-Strasse), która ponownie ograniczyła Lustgarten. A w roku 1905 ukończono budowę nowej Katedry Berlińskiej w jej obecnym kształcie. Tym samym, jak trafnie zauważył Henryk Gottfriedsen w przedmowie do jednej książki, Lustgarten z każdej strony otaczała jakaś potęga i moc: kościelna (katedra), państwowa (zamek), militarna (zbrojownia) oraz kultury i sztuki (muzeum).

 

[1]  [2]  powrót do spisu

 

Aktualizacja:  21.02.2007