Rozwój Berlina za panowania Fryderyka Wilhelma (1640-1688) III

 

[1]  [2]  [3]  powrót do spisu

     Dla wzrastającej liczby ludności założono w 1674 roku kolejne miasto - Dorotheenstadt - od imienia drugiej żony elektora. Usytuowano je na zachód od obwarowań miejskich, natomiast główną ulicę stanowiła Aleja Pod Lipami.
     Gdy w latach 1670 i 1671 cesarz Leopold I wydał rozkazy o wypędzeniu wszystkich Żydów z Wiednia i Dolnej Austrii, Fryderyk Wilhelm nie zastanawiając się długo rozpoczął pertraktacje z gminą żydowską o sprowadzeniu kilkudziesięciu najzamożniejszych rodzin nad Szprewę. Zaproponował im najdogodniejsze warunki, swobodny handel i zakładanie rzemiosła, odprawianie prywatnych nabożeństw itp. byle tylko skłonić do osiedlenia się w Berlinie. Wiedeńscy Żydzi z rezerwą podeszli do oferty kurfursta jak i propozycji przeprowadzki w nieznane i mało cywilizowane rejony. Ostatecznie, negocjując dla siebie jak najlepsze warunki i gwarancje kilkadziesiąt rodzin zdecydowało się zamieszkać w Berlinie.
 

     Mieszkańcy przyszłej gminy żydowskiej, zwani "Wiedeńczykami" już samym swoim przybyciem wzbudzili wielką ciekawość. Ich sprzęty domowe, żyrandole i meble podobno były okazalsze niż książęcym zamku. Początkowa nieufność w stosunku do obcych przybyszów stopniowo zanikała, gdy ci zaczęli nabywać grunty, płacić podatki, i ogólnie przyczyniać się do rozwoju handlu, a co za tym idzie wzrostu zamożnoźci lokalnej społeczności.
 

     Wiele przedsięwzięć Fryderyka Wilhelma hamowane było poprzez brak fachowców lub kapitału. Tak było z produkcją sukna, kopalniami ołowiu czy srebra, rafineriami cukru czy manufakturami tytoniowymi. Dopiero przybycie hugenotów poprawiło nieco sytuację. Wspomnieć jednak trzeba, że Berlin był tutaj wyjątkiem, jesli chodzi o poprawę warunków życia ludności, czy wzrost zamożności. Pozostałe miasta Brandenburgii-Prus nękane były wysokimi podatkami, a księciu nie zależało na ich rozwoju, gdyż bogaty stan mieszczański stwarzał zagrożenie dla jego władzy.
     Pod koniec życia elektora Berlin, Cölln, Friedrichswerder, Dorotheenstadt i pierwsze założenia nowego miasta Friedrichstadt przedstawiały już zgoła odmienny widok niż ten z końca Wojny Trzydziestoletniej. Schludne ulice, zadbane zieleńce, porządne mieszczańskie domy, nawet oświetlenie uliczne świadczyły o zaangażowaniu władcy w rozwój i upiększanie swojej siedziby. Zmienić się jeszcze musiała nieco mentalność prostych ludzi zamieszkałych przy owych schludnych ulicach, do których Elektor wystosował rozporządzenia o niewypuszczaniu świń na główne trakty, a zwłaszcza na wypielęgnowaną Aleję Pod Lipami, gdyż swoim ryciem uszkadzają świeżo zasadzone drzewa.
     W 1688 roku, w chwili śmierci Fryderyka Wilhelma Berlin i przyległe gminy miejskie liczyły prawie 20 000 mieszkańców.

 

Krótkie kalendarium

1647	pomiędzy zamkiem miejskim a książecym terenem łowieckim, Tiergarten, zostaje wytyczona aleja, późniejsza Aleja Pod Lipami
1648	na koniec Wojny Trzydziestoletniej liczba mieszkańców Berlina/Cölln wynosi 6 000
1658-1683	budowa umocnień fortyfikacyjnych z 13 bastionami. Pozostałości są dzisiaj do obejrzenia do terenie Muzeum Marchii Brandenburskiej
1671	zostaje założona gmina żydowska. Do 1700 roku składa sie na nią 114 rodzin, czyli ponad 1000 osób. Rok później następuje założenie gminy hugenockiej, z początkowo 100 mieszkańcami. Do 1677 roku liczba uchodźców wzrasta do 700.
1685	Fryderyk Wilhelm wydaje tzw. Edykt Tolerancji w Poczdamie (Edykt Poczdamski). Na jego podstawie wiele uchodźców, głównie z Francji osiedliło się w Brandeburgii.

 

[1]  [2]  [3]  powrót do spisu

Źródła:
Wikipedia.de
Barbara Szymczak, Fryderyk Wilhelm, Ossolineum, Wrocław 2006
Max Osborn, Berlin, Verlag E.A. Seeman, Leipzig 1909
A. E. Werner-Rades, Reichhaupstadt Berlin, Haude & Spenersche Verlagsbuchhandlung Max Paschke, Berlin 1943
S. Salmonowicz, Prusy, dzieje państwa i społeczeństwa, Książka i Wiedza, Warszawa 2004
źródła własne

 

Aktualizacja:  05.11.2007