Rozwój Berlina za panowania Fryderyka Wilhelma (1640-1688) I

[1]  [2]  [3]  powrót do spisu

     W chwili objęcia rządów przez Fryderyka Wilhelma, zwanego później Wielkim Kurfurstem lub Elektorem, bliźniacze miasto Berlin-CölIn nie wzbudzało szczególnego zachwytu, jeśli porównać je do innych rezydencji Europy.
     Wyniszczone przez liczne przemarsze obcych i własnych wojsk podczas Wojny Trzydziestoletniej, zdziesiątkowane przez zarazy, na początku zarządzane było przez namiestnika, podczas gdy Fryderyk Wilhelm przebywał w Królewcu. Gdy w 1643 roku zawarto zawieszenie broni ze Szwedami, młody kurfurst mógł powrócić do swojej berlińskiej rezydencji.
 

     W tym czasie liczba mieszkańców bliźniaczych miast spadła z 12 do 8 tysięcy, z 1 200 domów ocalało 350, a i te były w opłakanym stanie. Handel i rzemiosło praktycznie zanikły, utrzymała się jedynie gospodarka rolna za murami miasta, dzięki której można było wyżywić mieszkańców. Zamek był bardzo zaniedbany i wymagał wielu napraw. Krewny Fryderyka Wilhelma, margrabia Ernest, będący namiestnikiem podczas nieobecności kurfursta pisał wiele listów do Królewca, donosząc o złym stanie dworu, z którego nawet służba uciekała w poszukiwaniu jedzenia.
     Po przybyciu na dwór pierwsze polecenia dotyczyły właśnie niezbędnych napraw na zamku, a także zaprowadzenie wacht w mieście, by przywrócić nieco porządku. Konieczność posiadania własnej, choćby niewielkiej armii, stała się nagląca i wkrótce po zebraniu pieniędzy z bogatszych posiadłości w czerwcu w 1644 roku Fryderyk Wilhelm dysponował już kilkoma tysiącami ludźmi, stanowiącymi niezbędne zabezpieczenie interesów w Prusach na zbliżających się rokowaniach pokojowych.
     Sporego znaczenia dla dalszych poczynań elektora zaczynały nabierać jego związki z Niderlandami. Podczas swojego pierwszego pobytu, jeszcze w latach młodości, młody książę mógł zapoznać się z osiągnięciami Holendrów w zakresie techniki budownictwa, architektury miast i ogrodów. W 1646 roku jego małżonką została Luisa Henrietta, córka namiestnika Holandii (Luiza Orańska).

     Zanim młoda para przybyła w 1650 roku do Berlina, Fryderyk Wilhelm wydał wcześniej szereg poleceń dotyczących upiększenia zamku oraz jego otoczenia. Tym samym zamkowy ogród, Lustgarten, został przekształcony wg wzorów holenderskich. Również, słynna późniejsza Aleja Pod Lipami, została obsadzona drzewami na rozkaz kurfursta i odtąd miała stanowić reprezentacyjny trakt w kierunku Tiergarten (Zwierzyńca).
     Młodej księżnej przypisuje się wprowadzenie do uprawy ziemniaków oraz szparagów, które po raz pierwszy zostały zasadzone w Lustgarten. W swojej rezydencji w Oranienburgu zleciła ona prowadzenie wzorcowego gospodarstwa, w którym obok przeróżnych warzyw zasadzono również drzewa owocowe i kwiaty.
     Obok planów, by brandenburską rezydencję przekształcić w prawdziwe miasto-ogród i tym samym zachęcić szlachetnie urodzonych do budowania swoich domostw w Berlin-CölIn, Fryderyk Wilhelm zlecił budowę potężnych fortyfikacji, mających chronić miasto przed bezkarnymi przemarszami obcych wojsk. Pamięć o doświadczeniach Wojny Trzydziestoletniej była wciąż żywa wśród mieszkańców podwójnego miasta.

     Zadania tego podjął się pochodzący z Austrii, ale wychowany w Holandii, inżynier Johann Gregor Memhardt. Budowa rozpoczęła się w 1658 roku, a zakończyła w 1683, prowadzona już przez następcę Memhardta, J.A. Nehringa.
     Memhardt wzniósł również pierwszy budynek przy dzisiejszej Unter den Linden, który był jego domem. W 1669 roku został burmistrzem nowo powstałego miasta Friedrichswerder, które zamieszkiwali głównie przybysze z Holandii.

[1]  [2]  [3]  powrót do spisu